Eldri Føroysk Kvæði

Yvirlit yvir eldri føroysk kvæði

Kvæðatypur. Frábrigdi og uppskriftir.

Í 1800-talinum vóru kvæðini í Norðanlondum býtt upp í bólkar fyri ein part eftir innihaldinum men øðrum eyðkennum. Svend Grundtvig nýtti hesa bólking í síni útgávu av donskum kvæðum Danmarks gamle Folkeviser, og hon hevur síðani verið nýtt yvirhøvur í viðgerð av hesum yrkingarslag.. Bólkingin er eisini nýtt sum høvuðsprinsipp í The Types of the Scandinavian Medieval Ballad, ið er yvirlit yvir alla norðurlendska kvæðayrking.

Í hesum verki, ið verður stytt til TSB, eru bólkarnir eyðmerktir við bókstavunum A til F við nummari fyri hvørja kvæðatypu. Ein kvæðatypa umfatar allar uppskriftir og frábrigdi av sama kvæði, ið kann finnast í ymsum líki og á fleiri málum. Har týðandi munir eru millum uppskriftir av einum og sama kvæða, verður tosað um frábrigdi. Tað er ikki altíð lætt at siga, nær talan er um eitt frábrigdi, men er eitt nú stórur munur á longdini a tveimum uppskriftum, verða tær merktar sum frábrigdi. Eisini tá ávísir innihaldsligir munir eru, hóast søgan skilliga er hin sama. TSB er bara yvirlit yvir typurnar og ongar tilvísingar til frábrigdi. Í kvæðaútgávum er ymiskt, hvussu frábrigdini eru frámerkt. í Føroya Kvæði. Corpus Carminum Færoensium, sum verður stytt til CCF, eru kvæðini talmerkt og frábrigdini merkt við stórum stavi aftaná. Uppskriftir av sama frábrigdi eru merktar við lítlum stavi. Eitt sereyðkenni fyri føroysk kvæði er sundurbýting í tættir. Eitt kvæði kann vera í fleiri tættum, ið merkir partur av kvæði. Í CCF eru tættirnir frámerktir við rómartølum. Í TSB verða tættirnir í føroysku kvæðunum oftast merktir sum einstøk kvæði, t.e. ikki sum partur av nøkrum kvæði. Alt hetta kann tykjast fløkt, og skal lýsat við einum dømi. Til Sjúrarkvæðini verður í Føroyum roknað ein nøgd av kvæðum. Høvuðsparturin av teimum eru teir tríggir tættirnir Regin smiður, Brynhildar táttur og Høgna táttur. Hesin seinasti Høgna táttur er í summum uppskriftum býttur sundur í tveir tættir, har tann fjórði onkustaðni hevur navnið Aldrians táttur ella Annar Høgna táttur.

Tey yngru kvæðini, yrkt í 1800-talinum og seinni, har vit eisini kenna yrkjaran, verða ikki roknað upp í skaldskaparslagið norðurloendsk miðaldarkvæði. Tí eru kvæði sum Ormurin langi, Grettis kvæði Viljorm Kornus, Brestis kvæði og onnur nógv kvøðin kvæði ikki við í hesum yvirlitinum.

Bólkarnir eru:

A: Kvæði um pátrúgv
B: Halgikvæð
C: Søgukvæði
D: Riddarakvæði
E: Kappakvæði
F: Skemtikvæði - Tættir

Í yvirlitinum niðanfyri yvir føroysk munnborin kvæði í norðurlendska kvæðayvirlitinum er víst til tær prentaðu heimildirnar við hesum styttingum:

TSB = The Types of the Scandinavian Medieval Ballad

CCF = Føroya Kvæði - Corpus Carminum Færoen-sium

JP = J. Patursson: Kvæðabók 1-5

Feilberg = Festskrift til H. F. Feilberg 1911

FMD = Savn á Føroyamálsdeildini á Fróðskaparsetrinum

Ev = A. C. Evensen: Lesibók fyri yngri børn

A: Kvæði um pátrúgv

TSB nr.	Føroysk heimild	Kvæðaheiti	Viðmerkning
A 15	CCF 54	Grímur á fjallinum
A 16	CCF 134	Hindar ríma
A 21	CCF 135	Hindin
A 26	CCF 116	Blankans ríma
A 37	CCF 147	Krypilin á Vatnsoyri
A 38	CCF 136	Hørpu ríma
A 44	CCF 127	Flúgvandi biðil
A 48	CCF 153	Nykurs vísa
A 54	CCF 169	Signild og dvørgurin
A 63	CCF 154	Ólavur Riddararós
A 68	CCF 170	Silvurlín og børnini á foldum
A 72	CCF 145	Riddarin Klæmint
A 73	CCF 133	Gullsteinur
A 75	CCF 101	Trøllið í Áradal

B: Halgikvæð

TSB nr.	Føroysk heimild	Kvæðaheiti	Viðmerkning
C 3	CCF 122	Frú Dagmoy
C 6	CCF 77	Margretu kvæði	B:I, C:I
C 22	CCF 77	Frúgvin Margreta	A:I, B:II, C:II
C 23	CCF 77	Eyðuns ríma	A:II, B:III, C:III, D

D: Riddarakvæði

TSB nr.	Føroysk heimild	Kvæðaheiti	Viðmerkning
D 1	CCF 139	Ívars vísa
D 11	CCF 46	Frúgvin Espalín
D 16	CCF 114	Ásbjørn prúði
D 71	CCF 151	Moyin og sveinurin
D 72	CCF 158	Harra Pætur og Elinborg
D 79	CCF 143	Junkarin Loðin
D 80	CCF 160	Pætur Knútssons vísa
D 94	CCF 31	Magnus kongur í Noregiella Margretu kvæði
D 128	CCF 32	Ríki Álvur
D 130	CCF 115	Biðilin
D 136	CCF 146	Kongur og jomfrú
D 155	CCF 164	Ríka frú
D 163	CCF 156	Pálnir Búgvason
D 172	CCF 171	Svein kongur
D 178	CCF 123	Ebbin kall
D 193	CCF 142	Jarra Jóan Ingvarsson
D 211	CCF 64	Herleivs kvæði
D 212	CCF 148	Magnus Jógvansson
D 222	CCF 120	Brøðurnir	A, C, D
D 224	CCF 162	Riddarin og festarmoyin
D 230	CCF 132	Grímur á Aðalvølli
D 231	CCF 166	Roysningur
D 245	CCF 159	Harra Pætur og Kirstin
D 247	CCF 175	Harra Tímars vísa
D 256	CCF 168	Selamons ríma
D 258	CCF 178	Valdiman og Tóva
D 259	CCF 119	Brúnsveins vísa
D 274	CCF 120	Brøðurnir	B
D 304			DgF 421 E
D 310	CCF 161	Plóg og Ingiman
D 316	CCF 125	Faðir og sonur
D 324	CCF 124	Faðir og dóttir
D 334	CCF 155	Pálins táttur
D 345	CCF 137	Ingimann og Eirikur
D 346	CCF 177	Kong Valdiman og Sofía
D 355	CCF 21	Gunnars kvæði
D 362	CCF 138	Ívar Skjøldsvein
D 268	CCF 45	Ellindur bóndi á Jaðri
D 381	CCF 157	Parisar vísa
D 401	CCF 2	Ragnars kvæði	B st. 74-102, C:II,D (Kráku táttur),F st. 63-88, G st 71-94
D 402	CCF 3	Gests ríma
D 424	CCF 128	Flóvin Bænadiktsson
D 426	CCF 144	Kristin og keypmenninir
D 432	CCF 121	Bænadikts kvæði
D 437	CCF 81	Frúgvin Olrina
D 440	CCF 41	Belfjóna

E: Kappakvæði

TSB nr.	Føroysk heimild	Kvæðaheiti	Viðmerkning
E 1	CCF 106	Geipa táttur
E 2	CCF 4	Nornagests ríma
E 3	CCF 30	Geyti Áslaksson	A:I, B st. 1-54,C st. 59-70,D st. 176, E:I
E 5	CCF 126	Filkus Veymarsson
E 6	CCF 27	Tormaður skald
E 8	CCF 91
E 9	CCF 60	Haka rekkar
E 10	CCF 174	Tíðriks kappar	A st. 24-61,B st. 44-100,C st. 19-68
E 11	CCF 86	Sella ríma
E 12	CCF 130	Greivin av Jansalín
E 13	CCF 34	Angankári
E 14	CCF 30	Galta táttur	A:2, B: st. 55-81,C: st. 71-87,D: st. 77-128, E:II
E 15	CCF 20	Jomsvíkinga vísa
E 16	CCF 91	Hildibrands táttur
E 18	CCF 91	Risin á Blálandi	C
E 20	CCF 19	Jallgríms kvæði	A og C
E 21	CCF 19	Jallgríms kvæði	B
E 22	CCF 33	Tiki-Álvs kvæði
E 24	CCF 106	Dreymur Karlamagnusar
E 25	CCF 106	Oddvalds ríma
E 26	CCF 106	Emunds ríma
E 27	Patursson 2 p. 57-73 Hilmirs kvæði
E 28	CCF 106	Runsivals stríð
E 30	CCF 22	Sigmundar kvæði
E 33	CCF 67	Hernilds kvæði
E 34	CCF 17	Gátu ríma
E 35	CCF 56	Norna-Grímur
E 36	CCF 91
E 37	CCF 117	Blikimans kvæði
E 38	CCF 1
E 39	CCF 58	Guttormur i Hattarmóti
E 40	CCF 71	Jatvarðs ríma
E 41	CCF 12
E 43	CCF 93	Skjáldmann kongur í Spann	B
E 44	CCF 61	Hákun av Danaríki
E 45	CCF 93	Kongurin út í Spann	A
E 46	CCF 79	Óðin í Ásgørðum
E 47	CCF 76	Magnus kongur av Fraklandi
E 51	CCF 1	Regin Smiður	A:I, Ba-b:I,C: st. 1-100, D:I, E:I,F, G: st. 1-107
E 53	CCF 16	Arngríms synir	A: st. 1-57, B: st. 60-95
E 55	CCF 1	Høgna táttur 1	A:III, Ba:III st. 1-97, Bb:III,C: st. 255-346, D:III,E:III st. 1.211, G: st. 271-367,H:(III) st. 1-213
E 58	CCF 14	Álvur kongur
E 59	CCF 47	Finnboga ríma
E 60	CCF 106	Flóvins ríma
E 62	CCF 91
E 63	CCF 91
E 65	CCF 63	Heljars kvæði
E 67	CCF 70	Jaltriks kvæði
E 69	CCF 88	Sjúrður konungsson
E 70	CCF 96	Svarti Svein Kallsson
E 73	CCF 37	Ásmundur skeinkjari
E 74	CCF 5	Ísmal fræga kempa
E 75	CCF 91	Sniolvs táttur	A:II, B:II, E:I, F:I,N st. 1-63
E 76	CCF 85	Harra Svein av Miklagarði
E 77	CCF 40	Baldur bóndason
E 78	CCF 68	Hilmars tættir
E 79	CCF 84	Ringur av Írlandi
E 80	CCF 83	Rings kvæði
E 81	CCF 12	Viljorms kvæði	Aa st. 1-29, Ab st. 1-27,B st. 1-33,1C: st. 1-37,D, E st. 1-34
E 82	CCF 108	Kvikilssprang	A:II, B:II, C:II
E 83	CCF 26	Finnur hin Fríði
E 84	CCF 62	Haraldskjøldur á Miklagarði
E 85	CCF 66	Hermundur illi
E 86	CCF 36	Ásmundur Aðalsson
E 87	CCF 82	Raðals kvæði
E 88	CCF 102	Valin svein
E 89	CCF 15	Hjálmar og Angantýr
E 90	CCF 16	Arngríms synir	A st. 58-113,B st. 1-59, C:II
E 91	CCF 49	Fjallbøndurnir
E 92	CCF 38	Ásmundur sterki
E 93	CCF 100	Tróndur Jógvansson
E 94	CCF 105	Virgar Bekilsson
E 95	CCF 89	Sjúrður av Nøríki
E 96	CCF 173	Sveinur í Vallalíð
E 98	CCF 51	Grimmars kvæði
E 99	CCF 92	Snæúlvs ríma
E 100	CCF 1	Brynhildar táttur	A:II, Ba:II, Bb:II,C: st. 101-254, D:II,E:II, G st. 108-270, H:(II)
E 102	CCF 108	Galiants táttur	A:IV-V, B:III, C:III
E 103	CCF 23	Kjartans tættir
E 104	CCF 97	Tíðriks kongs ríma
E 105	CCF 107	Óluvu kvæði
E 106	CCF 53	Grímur á Bretlandi
E 107	CCF 73	Jústinjalls kvæði
E 108	CCF 69	Ívar á Bretlandi
E 109	CCF 50	Gormunds kvæði
E 110	CCF 99	Torsteins kvæði
E 111	CCF 55	Grímur á Miðalnesi
E 112	CCF
E 113	CCF 90	Skrímslið
E 114	CCF 13	Lokka táttur
E 116	CCF 28	Trøllini í Hornalondum
E 117	CCF 94	Stulku táttur
E 118	CCF 24	Ormar Tóraldssons kvæði
E 119	CCF 174	Tíðriks kappar	A: st. 1-22, B: st. 1-48,C: st. 1-17
E 120	CCF 44	Einars tættir
E 121	CCF 39	Ásmundur trøllabani
E 123	CCF 10	Risin í Hólmgørðum
E 124	CCF 11	Risin av Leittrabergi
E 125	CCF 52	Gríms ríma
E 126	Feilberg 1911 p. 72-76
E 127	privat ogn Ílints tættir
E 128	CCF 25	Brúsajøkils kvæði
E 130	CCF 108	Ívints táttur	A:III
E 131	CCF 91
E 134	CCF 108	Jákimann kongur	A:I, B:I, C:I
E 135	CCF 98	Torbjørn Bekil
E 136	CCF 113	Samsons kvæði
E 137	CCF 7	Dvørgamoyggin fagra
E 140	CCF 18	Kappin Illhugi
E 141	CCF 65	Hermundur Grimmarsson
E 142	CCF 59	Haki Hilmarsson
E 148	CCF 29	Gongurólvs kvæði
E 149	CCF 87	Seyða ríma
E 150	CCF 57	Grips kvæði
E 151	CCF 8	Ása dvørgamoy	A-C
E 152	CCF 8	Dvørgamoy	D
E 153	CCF 6	Sjúrður og dvørgamoy
E 154	CCF
E 156	CCF 2
E 159	CCF 48	Fípan fagra
E 160	CCF 165	Risin og moyggin
E 163	CCF 85	Risin á Tinnuborg
E 164	CCF 35	Artal kongur í Atlandi
E 165	CCF 9	Kvørfinns táttur
E 166	CCF 43	Drósin á Girtlandi

F: Skemtikvæði

TSB nr.	Føroysk heimild	Kvæðaheiti	Viðmerkning
F 21	CCF 180	Hústrúin og hovmaðurin
F 23	CCF 172	Svarti sveinur
F 33	CCF 179	Hústrú og bóndi
F 36	CCF 181	Illu hjúnini
F 44	CCF 188	Vevpíkan
F 47	CCF
F 58	FMD 39
F 67	CCF 187	Torvatrøll og fluga
F 68	CCF 190	Fugla kvæði	I
F 70	CCF 182	Kall og Svein ungi
F 73	CCF 183	Kelling við grúgvustein